NEDELJA, 14. septembar
14.00 Porta Crkve Svete Trojice, Mokranje
Portret stvaraoca i promocija audio građe
Vlaška tradicionalna narodna muzika: Pevanje 1, Dimitrija O. Golemovića
Etno grupa Gergina, Negotin
Učenici sa Odseka za srpsko tradicionalno pevanje i sviranje MŠ Mokranjac, Beograd
KUD Mokranjac, Mokranje
KUD Abrašević, Kraljevo
U porti Crkve Svete Trojice u Mokranju, selu porekla kompozitora Stevana Mokranjca, u nedelju 14. septembra 2025. godine biće održan program Niti tradicije, posvećen izvornom narodnom stvaralaštvu.
Program počinje predstavljanjem lika i dela stvaraoca prof. dr Dimitrija O. Golemovića, etnomuzikologa i promocijom njegove audio građe: VLAŠKA TRADICIONALNA NARODNA MUZIKA: PEVANJE 1 (KЙNTJEĆILJI VLAHILOR ĐIN LUMJE: KЙNTATU 1)
Tradicionalno narodno pevanje Vlaha severoistočne Srbije je jednoglasno. Uz solističke oblike, jednoglasni su čak i oni koji se izvode grupno, što nedvosmisleno ukazuje na prevagu melodijskog u odnosu na harmonski sluh. Kada se govori o narodnom pevanju, ne samo kod Vlaha, već uopšte, uz pomenutu sazvučnu komponentu, kao ključne ističu se njegov tekst, a uz njega i napev, odnosno melodija. Pesme kod Vlaha nastaju slično kao i kod drugih naroda, tako što se na već poznati napev ispeva novi tekst. Inače, Vlasi su u stanju da bez po muke kazuju tekstove pesama, bez obzira na njihovu dužinu. Ova osobina koja, inače, svedoči o visokom nivou profesionalizma pojedinih izvođača, kod Vlaha se zapaža kao osobina čitavog naroda, za šta postoje dva moguća objašnjenja. Po jednom od njih ona jeste proizvod pomenute slobode u načinu na koji žive, budući da su kao narod ostali bliski prirodi, a po drugom – da su oni u stanju da izdvoje tekst iz pesme iz razloga što je on u pevanju najčešće organizovan – u jasnim stihovnim formacijama, sa čestom upotrebom rime. Moć izdvajanja pojedinih elemenata iz celine kad je u pitanju pevanje, odnosi se i na melodiju koju Vlasi ne samo da bez po muke izdvajaju iz pesme, već im njeno izvođenje na nekom od slogova: la, la, la i sl. služi kao svojevrsni podsetnik o kojoj je pesmi reč.
Audio kompakt-disk vlaškog tradicionalnog narodnog pevanja sadrži izbor od 24 numere, potekle iz kolekcije audio materijala etnomuzikologa i kompozitora prof. dr Dimitrija O. Golemovića, koji je istraživanja vlaške muzike obavljao u više od 50 sela u periodu od bezmalo pola veka (počev od 1978. godine).
Dimitrije O. Golemović, etnomuzikolog i kompozitor (Beograd, 1954), studirao je na Muzičkoj akademiji u Beogradu, odseke za etnomuzikologiju, kompoziciju i solo pevanje, a magistrirao i doktorirao na etnomuzikologiji. U periodu od 1979. do 2019. godine bio je zaposlen na Fakultetu muzičke umetnosti u Beogradu, kao nastavnik za predmet etnomuzikologija. U okviru svog bavljenja tradicionalnom narodnom muzikom terenski je istražio više stotina sela na teritorijama Srbije, Bosne i Hercegovine, Crne Gore i Makedonije, snimivši vrednu audio i video građu. Autor je 125 naučnih radova, od čega 15 knjiga iz oblasti etnomuzikologije, kao i 11 kompakt diskova.
U drugom delu programa Niti tradicije, nastupiće Etno grupa Gergina iz Negotina, učenici Odseka za tradicionalno pevanje i sviranje Muzičke škole Mokranjac iz Beograda, kao i ansambli KUD Mokranjac iz Mokranja i KUD Abrašević iz Kraljeva.
Etno grupa Gergina formirana je 2012. godine u okviru istoimenog udruženja u Negotinu sa ciljem očuvanja vlaške izvorne pesme. Do sada je nastupala na festivalu Gergina, kao i na mnogobrojnim manifestacijama i festivalima u zemlji i inostranstvu. Njen snimak pesme Venji najka-al mjeu asară (Došao mi je dragi sinoć) nalazi se na audio disku tradicionalne muzike Srbije kojim je promovisano kulturno nasleđe na prestižnoj svetskoj manifestaciji –World Music Expo Womex 2016. Povodom desetogodišnjice postojanja grupe izdavačka produkcija Gergina Records je objavila kompakt disk pod nazivom Dunăre, Dunăre (Dunave, Dunave) sa 19 izvornih vlaških pesama. Udruženje i etno grupa Gergina dobitnici su Majske nagrade opštine Negotin 2022. godine za oblast zaštite i očuvanja identiteta i kulturnog nasleđa Vlaha.
Muzička škola Mokranjac (osnovana u Beogradu 1899) najstarija je srpska muzičko – pedagoška institucija u Srbiji. Kroz nju su, kao profesori i učenici, prošle mnoge poznate muzičke ličnosti – kompozitori, izvođači, muzikolozi i pedagozi iz gotovo svih krajeva prethodne Jugoslavije. Srpsko tradicionalno pevanje i sviranje postalo je deo našeg muzičkog obrazovanja pre 30 godina. Zahvaljujući prof. dr Sanji Ranković kao i nekolicini etnomuzikologa, profesora sa Fakulteta muzičke umetnosti, ove plemenite veštine narodnog predanja tada su prvi put počele da se izučavaju u jednoj školskoj instituciji, upravo u školi Mokranjac. Na početku rada uvedeno je tradicionalno pevanje, a kasnije sviranje na fruli, guslama i kavalu.
Na Odseku za tradicionalno pevanje se narodna pesma uči isključivo u svom izvornom obliku, onakva kakvom je narod neguje u svojoj običajnoj praksi, i to iz svih krajeva bližeg regiona u kojima žive Srbi. Napevi nisu stilizovani već autentični sa težnjom da se dosegne njihova arhaičnost.
Pevačka grupa ovog odseka je ostvarila niz nastupa na različitim kulturnim manifestacijama kao što su Mokranjčevi dani, BEMUS, Radost Evrope, Skopsko leto, banjalučko Kulturno leto, a održala je i celovečernje koncerte u Etnografskom muzeju, SKC-u, Gradskoj biblioteci, na Kolarcu, u Hramu Sv. Save i dr. Učenici Odseka za tradicionalno pevanje i sviranje, koji su se predstavili i publici u Japanu, Francuskoj, Hrvatskoj, Makedoniji, Kipru, Grčkoj i Nemačkoj, su i dobitnici brojnih nagrada na takmičenjima narodnog stvaralaštva i festivala koji neguju tradicionalnu muziku kao što su Vokalni etno festival (VEF) u Negotinu, Krajiški biseri u Plandištu, takmičenje frulaša u Prislonici i drugi.
Odsek trenutno broji više od 70 učenika, raznih uzrasta, koji su veoma zainteresovani da izučavaju i dalje prenose ovaj vid naše nematerijalne kulturne baštine. Njihovi profesori su: Branko Tadić, Nataša Mihaljinac i Milica Đorđević (tradicionalno pevanje), Miloš Nikolić (kaval), Sonja Šipić (frula), Mihailo Vučković (gusle).
Kulturno umetničko društvo Mokranjac iz Mokranja početkom 2010. godine, zvanično je obnovilo svoj rad. Trenutno okuplja pedesetak aktivnih članova. Folklorni ansambli izvode pretežno stara izvorna kola, koja su se nekada igrala u Mokranju. Od obnavljanja rada Društvo je učestvovalo na tradicionalnim manifestacijama izvornog narodnog stvaralaštva Susreti sela, Krajinski običaji u Štubiku i kao predstavnik opštine Negotin na smotrama Prođoh Levač, prođoh Šumadiju u Kaleniću, Homoljskim motivima u Kučevu, FVNS Omoljanca, Saboru tradicije i kulture Srba Beogradski pobednik, kao i na festivalu Mokranjčevi dani.
KUD Abrašević ima značajnu ulogu u istoriji grada Kraljeva. Neprestano radi od osnivanja 1926. godine, ne računajući pauzu za vreme Drugog svetskog rata, nakon koga je Dramska sekcija 1948. godine prerasla u Kraljevačko pozorište. Danas Društvo broji preko 500 članova koji su aktivni u folklornoj sekciji sa devet grupa različitog uzrasta, horskoj i dramskoj sekciji, muškoj i ženskoj pevačkoj grupi, etno grupi, narodnom orkestru i muzičkoj radionici. Abrašević je član srpske sekcije CIOFF-a i organizator šestodnevnog festivala Leto kod Abraševića.